Welke rechtsvormen zijn er?

Laatst bijgewerkt op: 31 januari 2022
Mabelle Abraham
Auteur:

Mabelle Abraham is werkzaam als business developer bij TheConcept.Bar. Zij houdt trends en ontwikkelingen op de financiele markt in de gaten om zo nieuwe kansen te identificeren en hier strategisch op in te spelen. Daarnaast heeft zij haar Master behaald in Communication Science aan de Universiteit Twente.

Gecontroleerd op: 10 januari 2022  • Leestijd: 6 minuten

Een bedrijf starten begint bij het kiezen van een rechtsvorm. De rechtsvorm van een onderneming bepaalt onder andere wie aansprakelijk is. Maar ook welke belastingen betaald moeten worden. Hieronder staat een overzicht en een korte uitleg van alle rechtsvormen. 

Overzicht rechtsvormen voor ondernemers

In Nederland zijn er 9 rechtsvormen. Dit zijn:

  1. Maatschap
  2. Eenmanszaak
  3. Vennootschap onder firma (vof)
  4. Commanditaire vennootschap (cv)
  5. Stichting
  6. Vereniging
  7. Besloten vennootschap (BV)
  8. Naamloze vennootschap (NV)
  9. Coöperatie en onderlinge waarborgmaatschappij

Deze worden vervolgens verdeeld in twee groepen:

Een rechtspersoon heeft rechten en verplichtingen. Net zoals een natuurlijk persoon. Maar een rechtspersoon is een organisatie. En geen persoon van vlees en bloed. Toch wordt een rechtspersoon wel zo behandeld. Of met andere woorden: een rechtspersoon kan schulden en bezittingen hebben. Sommige rechtsvormen zijn een rechtspersoon. Dit heten rechtsvormen met rechtspersoonlijkheid. Deze rechtsvormen worden behandeld als een natuurlijk persoon. Om die reden is de ondernemer niet persoonlijk aansprakelijk. Bij ondernemingen zonder rechtspersoonlijkheid is de eigenaar van het bedrijf wel persoonlijk aansprakelijk. Dit houdt in dat er aanspraak gedaan kan worden op het privé vermogen. 

Een organisatie zonder rechtspersoonlijkheid

De rechtsvormen die geen rechtspersoonlijkheid hebben zijn:

1.     Wat is een maatschap?

De maatschap komt vooral veel voor in de medische en juridische wereld. In deze rechtsvorm werken twee of meer personen samen. Onder een gemeenschappelijke naam voeren de ‘maten’ een beroep uit. Denk hierbij aan tandartsen en advocaten. Elke maat brengt iets in de maatschap. Zoals geld, goederen of arbeid. De maten zijn allemaal persoonlijk aansprakelijk.

Een maatschap moet ingeschreven worden bij de Kamer van Koophandel (KvK). Maar een akte opstellen hoeft niet. Toch is het slim op bepaalde zaken vast te leggen. Duidelijke, schriftelijke afspraken voorkomt een hoop gedoe.

2.     Wat is een eenmanszaak?

De meest gekozen rechtsvorm in Nederland is de eenmanszaak. Zoals de naam al zegt: er is 1 eigenaar. Vooral zzp’ers kiezen voor deze rechtsvorm. Ondanks dat er 1 eigenaar is, kunnen er wel meerdere personen werkzaam zijn in een eenmanszaak. De eigenaar is persoonlijk aansprakelijk voor de schulden van het bedrijf. Dit houdt in dat er eventueel aanspraak kan worden gedaan op het privé vermogen van de eigenaar. 

Een eenmanszaak oprichten is erg eenvoudig. Er gelden geen oprichtingseisen, zoals het opstellen van een akte. Wel is het verplicht om de eenmanszaak in te schrijven bij de KvK.

3.     Wat is een Vennootschap onder firma (vof)?

Een vennootschap onder firma (vof) heeft 2 of meer eigenaren. Deze zijn allemaal persoonlijk aansprakelijk voor de schulden van het bedrijf. Dit houdt in dat schuldeisers elke vennoot kan aanspreken op het privé vermogen.

De vof is eigendom van de vennoten. Elke vennoot brengt iets in de vof. Dit kan geld zijn. Maar ook goederen of arbeid. Er is geen minimumkapitaal nodig. Wel moet de vof ingeschreven worden bij de KvK. Ook is het slim om goede afspraken te maken en deze zwart op wit te zetten. Een contract is niet verplicht. Maar schriftelijke afspraken over verantwoordelijkheid, bevoegdheid en de verdeling van de winst is wel verstandig.

4.     Wat is een commanditaire vennootschap (cv)?

Een commanditaire vennootschap (cv) lijkt op een vof. Het is een samenwerkingsvorm tussen 2 of meer personen. Dit zijn beherende of stille (commanditaire) vennoten. Een stille vennoot is meestal alleen financieel betrokken bij het bedrijf. Daarom mogen zij niet namens het bedrijf spreken of handelen. Dit is de taak van de beherende vennoten. Om die reden zijn alleen de beherende vennoten persoonlijk aansprakelijk. De commanditaire vennoten zijn slechts aansprakelijk voor het bedrag dat zij in de cv hebben ingebracht.

Het inschrijven van een cv bij de KvK is verplicht. Verder zijn er geen eisen. Toch is het van belang om de gemaakte afspraken schriftelijk vast te leggen. 

Een organisatie met rechtspersoonlijkheid

De rechtsvormen die wel rechtspersoonlijkheid hebben zijn:

5.     Wat is een stichting?

Elke stichting heeft een doel: het realiseren van een bepaald ideaal met behulp van vermogen. Bijvoorbeeld hulp aan mensen of het behoud van de natuur. Het doel van de stichting wordt vooraf bepaald en vastgelegd in de statuten. Tijdens het verwezenlijken van het idealistische doel mag de stichting winst maken. Maar deze winst moet wel ten goede komen aan een ideëel of sociaal doel. Het maken van winst mag geen doel op zich zijn. 

Een stichting heeft rechtsbevoegdheid en kan worden opgericht door 1 of meerdere personen. Dit mogen zowel natuurlijke als rechtspersonen zijn. Een stichting heeft geen leden. En bij de oprichting is een notariële akte of testament nodig. Ook moet de stichting ingeschreven worden bij de KvK.

Het bestuur van de stichting is niet persoonlijk aansprakelijk. Tenzij er bijzondere omstandigheden zijn. In dat geval kunnen zij wel aansprakelijk worden gehouden.

6.     Wat is een vereniging?

Ook een vereniging is een rechtsvorm. Het is een samenwerkingsvorm tussen 2 of meer personen met een gemeenschappelijk doel. Zoals samen sporten of muziek maken. Een vereniging bestaat uit minimaal 2 leden. En de leden werken samen om een wens of doel te bereiken. Winst maken mag. Maar dit mag niet het doel van de vereniging zijn. 

Een vereniging is formeel of informeel. Een formele vereniging heeft rechtsbevoegdheid en wordt opgericht via een notariële akte. Het bestuur van een formele vereniging is niet persoonlijk aansprakelijk. Is een vereniging niet opgericht bij een notaris? Dan is er sprake van een informele vereniging. Een informele vereniging heeft geen rechtsbevoegdheid. En het bestuur is wel persoonlijk aansprakelijk. 

De hoogste macht van een vereniging ligt bij de ledenvergadering. Alle leden hebben 1 stem. En het bestuur wordt benoemd namens de ledenvergadering. 

7.     Wat is een besloten vennootschap (BV)?

De meest bekende rechtsvorm met rechtspersoonlijkheid is de besloten vennootschap (BV). Het kapitaal van de BV is verdeeld in aandelen. De aandelen zijn vervolgens in het bezit van de aandeelhouders. Zo zijn alle aandeelhouders samen de eigenaren van het bedrijf. De aandelen op naam zijn niet vrij verhandelbaar. Maar mogen met toestemming wel over overgedragen worden. 

De BV is een rechtspersoon. En is daarom zelf aansprakelijk voor haar verplichtingen. De aandeelhouders zijn dus niet persoonlijk aansprakelijk. Dit houdt in dat de eigenaren alleen het geld kunnen verliezen dat zij hebben ingebracht. 

Een BV wordt opgericht door 1 of meer personen. Ook zzp’ers kunnen een BV oprichten. Zij zijn dan directeur en de enige aandeelhouder in een. Dit heet ook wel directeur-grootaandeelhouder (dga). Is er sprake van wanbeleid? Dan kan de directeur hier wel persoonlijk op worden aangesproken. 

8.     Wat is een naamloze vennootschap (NV)?

Net zoals bij een BV is een naamloze vennootschap (NV) een rechtspersoon, waarvan het kapitaal is verdeeld in aandelen. Het verschil? De aandelen van een NV zijn wel vrij verhandelbaar. Dit gebeurt op de beurs. En kan alleen als de minimale waarde van het aandelenkapitaal €45.000 is. Voor de meeste starters is een NV daarom niet echt relevant. 

De aandeelhouders zijn samen de eigenaren van de NV. Omdat de NV rechtspersoonlijkheid heeft zijn zij niet persoonlijk aansprakelijk. De NV is zelf aansprakelijk. 

9.     Wat zijn een coöperatie en onderlinge waarborgmaatschappij?

De coöperatie en onderlinge waarborgmaatschappij komen relatief weinig voor. Eigenlijk zijn het bijzondere verenigingen. Er zijn 3 soorten:

Een coöperatie heeft leden. En door middel van overeenkomsten komt zij op voor de belangen van haar leden. Denk hierbij aan de gezamenlijke inkoop van goederen. Of wanneer een individuele ondernemer ziek wordt en andere leden het werk kunnen overnemen.

Winst maken en uitkeren mag. Maar dit is niet het doel. De coöperatie wordt door minimaal 2 personen opgericht door middel van een notariële akte. Daarnaast is inschrijven bij de KvK verplicht.