DNB: oorlog in Midden-Oosten raakt inflatie minder dan bij energiecrisis 2022
De hoge energieprijzen door de oorlog in het Midden-Oosten hebben impact op de Nederlandse economie. De inflatie kan flink toenemen, maar niet zo erg als bij de energiecrisis in 2022. Wel kan in een zwaar scenario de economische groei behoorlijk afnemen. Dat stelt De Nederlandsche Bank (DNB) vandaag op basis van nieuwe berekeningen.
Dat de oorlog in het Midden-Oosten impact heeft op de Nederlandse economie, is inmiddels algemeen bekend. De berichtgeving over gas- en energieprijzen gaat aan één stuk door en de benzineprijzen blijven alsmaar stijgen. De gevolgen daarvan voelt iedereen in zijn portemonnee.
Om een beeld te krijgen van de gevolgen van de oorlog op onze economie, heeft DNB op basis van macro-economische modellen berekeningen gemaakt. Daarbij is gekeken naar de mogelijke economische impact van de gestegen energieprijzen en de verhoogde onzekerheid.
DNB maakt bij deze berekening gebruik van drie scenario’s, waarbij het eerste scenario een doorrekening is op basis van de hogere energieprijzen van 11 maart – de hogere olie- en gasprijzen dalen gedurende het jaar weer naar het oude niveau. In de twee andere scenario’s stijgen de olie- en gasprijzen verder, en is de heersende onzekerheid verhoogd. “Het weerspiegelt de onrust op financiële markten. En de onzekerheid over de gevolgen van hoge energieprijzen voor bedrijven en de economie”, aldus DNB.
Duur van oorlog is bepalend
Het verloop van de Iran-oorlog is bepalend voor het effect op de economie. Als de productie en de toevoer van olie en gas snel weer op gang komt, door de opening van de Straat van Hormuz, zullen de hoge olie- en gasprijzen in de loop van dit jaar weer kunnen dalen tot de niveaus van voor de oorlog, stelt DNB.
Escaleert de oorlog verder en loopt de energie-infrastructuur in het Midden-Oosten nog meer schade op? Dan zal het transport van olie en gas langer verstoord blijven, aldus De Nederlandsche Bank. Hierdoor kunnen de energieprijzen naar zeer hoge niveaus stijgen en blijven ze langer hoog.
Inflatie neemt in alle scenario’s toe
DNB concludeert dat de inflatie in Nederland in alle scenario’s van de oorlog zal toenemen. Hoe langer de oorlog duurt, hoe harder deze stijgt en hoe harder de economische groei daalt.
Dalen de energieprijzen binnenkort weer? Dan blijft de impact op de bestedingen van bedrijven en huishoudens beperkt, aldus DNB. De centrale bank voorspelt dat de inflatie dan met ruim een half procentpunt in 2026 en 2027 stijgt, en dat de hogere energieprijzen vertraagd zullen doorwerken in de prijzen van andere producten en diensten.
Concreet betekent dit dat ondernemers hun prijzen in dit scenario niet flink hoeven te verhogen. Bij beperkte inflatie en in het geval de prijzen weer zullen dalen, zullen consumenten meer ruimte in hun portemonnee overhouden voor minder essentiële bestedingen, wat ten gunste komt van bedrijven.
Minder bestedingsgroei en consumentenvertrouwen
Als de flink hogere olie- en gasprijzen langer aanhouden of zelfs verder toenemen, valt de economische groei lager uit. “Dat komt onder andere doordat de uitvoergroei in 2026 terugvalt, door de lagere groei van de voor Nederland relevante wereldhandel”, legt DNB uit.
Daarnaast stelt DNB dat de groei van bedrijfsinvesteringen en de consumptie van huishoudens af zal nemen in dit ongunstige scenario. Dit zal vooral in 2027 gebeuren, verwacht de centrale bank, mede door de verwachte stijging van de inflatie met een procentpunt in 2026 en 2027. Deze hogere inflatie zal ervoor zorgen dat huishoudens minder te besteden hebben, waardoor de bestedingsgroei geremd wordt. Het vertrouwen dat consumenten hebben, zal eveneens dalen. Gisteren maakte het Centraal Bureau voor Statistiek al bekend dat het consumentenvertrouwen in maart het hardst is gedaald in bijna 4 jaar tijd.
Ben je ondernemer? Dan zorgen vooral de hoge energieprijzen voor hogere kosten, met name voor bedrijven die afhankelijk zijn van olie en gas. “De hogere energiekosten, in combinatie met een hogere risicopremie op kredieten en onzekerheid over de vraag naar hun producten en diensten, maken bedrijven terughoudend om te investeren.”
Economische schade het hoogst bij langdurige oorlog
Als de oorlog langer aanhoudt, essentiële energie-infrastructuur meer schade oploopt en de Straat van Hormuz langer dicht blijft, zullen de zeer hoge energieprijzen voor langere tijd aanhouden. Dit leidt volgens DNB tot meer economische schade. In cijfers valt de groei in 2026 en in 2027 terug met 0,8 procentpunt. De inflatie loopt naar verwachting harder op: met 1,6 procentpunt in 2026 en met maar liefst 2,8 procentpunt in 2027.
Daar komt bij dat in dit scenario de particuliere consumptie in 2027 met ruim 2 procentpunt afneemt. Dit doordat de hogere inflatie de bestedingsruimte van huishoudens drukt, de werkloosheid oploopt en het consumentenvertrouwen verder daalt. Dit scenario zou voor bedrijven uiterst ongunstig zijn. Consumenten zullen keuzes moeten maken, waardoor zij niet-essentiële goederen en diensten eerder links zullen laten liggen.
De afnemende vraag naar goederen en diensten in het binnen- en buitenland zal voor bedrijven bovendien een daling van de groei van bedrijfsinvesteringen en uitvoer betekenen. In 2027 zal de groei van bedrijfsinvesteringen met meer dan 5 procentpunt afnemen, verwacht DNB. De uitvoergroei zal evenredig aan de afnemende groei van de wereldhandel dalen.
Doorwerkingseffecten kunnen sterker zijn dan gedacht
Als we naar de energiecrisis van 2022 kijken, blijkt dat doorwerkingseffecten sterker kunnen zijn dan in eerste instantie werd gedacht. Als voorbeeld noemt DNB de doorwerking van de hoge energieprijzen in de voedselprijzen. “Door de hogere inflatie zullen werknemers proberen hun koopkrachtverlies te compenseren met hogere looneisen. Hierdoor ontstaan ook tweederonde-effecten. Die maken de hoge inflatie hardnekkiger”, legt de centrale bank uit.
Uiteindelijk laten de berekeningen van DNB zien dat het effect van de Iran-oorlog op de Nederlandse economie sterk afhangt van de duur van de oorlog. Ook de energietoevoer vanuit het Midden-Oosten en de schade aan de productie-infrastructuur spelen een doorslaggevende rol. DNB sluit bovendien af met een belangrijke kanttekening: door monetair beleid kan de inflatie lager uitvallen dan in de beelden die nu worden geschetst.