Te weinig dynamiek in bedrijfsleven remt productiviteitsgroei, zegt DNB
Voor ondernemers wordt het speelveld de komende jaren ingrijpend bepaald door een hardnekkig probleem in de economie: te weinig productiviteitsgroei. Door vergrijzing kan economische groei steeds minder leunen op extra arbeid. De groei moet dus vooral komen uit efficiënter werken en slimmer ondernemen.
Dat blijkt uit een nieuwe analyse van De Nederlandsche Bank (DNB). De centrale bank waarschuwt dat Nederland te maken heeft met lage bedrijfsdynamiek, waardoor kapitaal en arbeid te vaak blijven vastzitten bij minder productieve bedrijven. Volgens DNB moet de economie productiever worden om de welvaart te behouden, omdat door vergrijzing het aanbod van arbeid afneemt.
Weinig doorgroei, weinig vernieuwing
Voor de groei van productiviteit is er meer concurrentie en gezonde bedrijfsdynamiek nodig. Dit is het proces van het toe- en uittreden van bedrijven in de markt. Denk aan start-ups, fusies of faillissementen.
Het aantal nieuwe bedrijven en het aantal bedrijfsopheffingen in Nederland is op dit moment relatief laag vergeleken met andere Europese landen, stelt DNB. Dit betekent dat er minder toetreding is van nieuwe spelers en minder uitstroom van bedrijven die niet meer goed presteren. Hierdoor stromen kapitaal en arbeid onvoldoende naar de meest productieve bedrijven en kunnen deze bedrijven hun groeipotentieel vaak niet volledig realiseren.
Voor ondernemers is dat relevant, omdat dit proces – ook wel creatieve destructie genoemd – normaal juist zorgt voor vernieuwing in de markt. Zonder die dynamiek blijven minder efficiënte bedrijven langer bestaan en komt kapitaal minder snel terecht bij innovatieve of snelgroeiende ondernemingen.
Veel zzp’ers en kleine bedrijven blijven klein
Een belangrijk kenmerk van de Nederlandse economie is de grote groep zeer kleine bedrijven die langdurig blijft bestaan, maar nauwelijks doorgroeit. Binnen deze groep stoppen of verdwijnen maar weinig bedrijven. Hierdoor is de uittreding relatief laag. Dit zorgt voor een grote groep kleine, laagproductieve bedrijven.
Volgens DNB hangt dat samen met verschillende factoren, waaronder:
- Sterke focus op diensten
- Fiscale voordelen voor kleine ondernemingen
- De inrichting van de arbeidsmarkt, zoals ontslagbescherming
Tegelijkertijd ziet DNB ook een ander beeld: bedrijven die wél starten met personeel, groeien in Nederland vaak juist sterk. Nederland behoort tot de koplopers van Europa als het gaat om doorgroei van startende bedrijven met werknemers. Dit laat zien dat het ondernemersklimaat in Nederland doorgroei niet in de weg staat, maar dat het probleem vooral zit bij het grote aandeel startende bedrijven zonder personeel met een beperkte groeiambitie.
Geen duidelijke toename van marktmacht
Een veelgehoorde zorg bij lage dynamiek in het bedrijfsleven is dat gevestigde bedrijven steeds dominanter worden. Dit heet ook wel marktmacht en kan schadelijk zijn voor productiviteit en economische groei, omdat nieuwe spelers moeilijker kunnen toetreden en prikkels tot innovatie afnemen, legt DNB uit.
Desondanks heeft de lage bedrijfsdynamiek in Nederland niet geleid tot een sterke stijging van marktmacht. Zowel marktconcentratie als winstmark-ups – de verhouding tussen verkoopprijs en kosten om een extra product of dienst te maken – laten geen sterke stijgende trend zien.
Wel waarschuwt de centrale bank dat dit evenwicht kan verschuiven als de concurrentiedruk verder afneemt. Vooral in sectoren met weinig toetreding kan dat op termijn innovatie en groei remmen.
Rol van beleid: meer ruimte voor concurrentie
Volgens DNB ligt er een duidelijke rol voor de overheid om productiviteitsgroei en een gezonde dynamiek in het bedrijfsleven te versterken. Niet door meer steun, maar door betere randvoorwaarden voor concurrentie en ondernemerschap. Daarbij noemt DNB onder meer:
- Verdere integratie van de Europese interne markt
- Ontwikkeling van een Europese kapitaalmarktunie
- Het wegnemen van barrières voor grensoverschrijdend ondernemen binnen de EU
Voor ondernemers kan dat in de praktijk betekenen: meer schaalmogelijkheden, makkelijker toegang tot kapitaal en minder nationale regelgeving die groei belemmert. Dit is vooral relevant voor de dienstensector, stelt DNB. De dienstensector heeft een groot aandeel in de Nederlandse economie en juist daar blijft de bedrijfsdynamiek sterk achter.
Kritiek op ongerichte steun en fiscale regelingen
Tegelijkertijd is DNB kritisch op beleid dat marktwerking verstoort. Met name ongerichte steunmaatregelen en bepaalde fiscale regelingen kunnen volgens de centrale bank zorgen voor een inefficiënte inzet van arbeid en kapitaal.
Als voorbeeld noemt DNB de coronasteun. Hoewel die in de crisis noodzakelijk was, leidde de steun volgens de analyse tot het kunstmatig in stand houden van bedrijven die anders mogelijk zouden zijn verdwenen. Daardoor bleef kapitaal vastzitten in minder productieve activiteiten. Ook regelingen die kleine bedrijven of zzp’ers fiscaal bevoordelen, kunnen volgens DNB onbedoeld groei en doorgroei remmen.
De kern van de analyse is duidelijk: als Nederland productiviteitsgroei wil versterken, is gezonde bedrijfsdynamiek nodig en moeten kapitaal en arbeid makkelijker verschuiven naar de meest productieve bedrijven.