TNO: bedrijven onderschatten impact van AI op werknemers
Veel bedrijven die kunstmatige intelligentie (AI) inzetten, kijken vooral naar efficiëntie en kostenbesparing. De gevolgen voor werknemers krijgen daarbij vaak minder aandacht. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van TNO naar de inzet van AI binnen vier Nederlandse organisaties.
Volgens de onderzoekers verandert AI niet alleen de snelheid waarmee werk wordt uitgevoerd, maar ook de inhoud van functies. Taken kunnen complexer en gevarieerder worden, maar juist ook eentoniger. Daarnaast heeft AI invloed op factoren als werkdruk, autonomie en mentale belasting.
Voor ondernemers met personeel betekent dit dat de invoering van AI verder gaat dan een technologische investering. Ook de organisatie van het werk en de begeleiding van werknemers vragen aandacht. Door werknemers vroegtijdig te betrekken bij de ontwikkeling en implementatie van AI kunnen bedrijven draagvlak creëren en beter inspelen op veranderingen in taken en verantwoordelijkheden.
Productiviteitswinst niet vanzelfsprekend
Uit het onderzoek blijkt dat de impact van AI sterk verschilt per organisatie en toepassing. In sommige gevallen leidt automatisering tot aanzienlijke kostenbesparingen en een flinke vermindering van handmatig werk. In andere situaties blijft de winst beperkt tot tijdsbesparing bij specifieke taken, zoals het opzoeken van informatie of het opstellen van documenten.
Voor ondernemers is daarmee niet alleen de technologie bepalend, maar vooral de manier waarop deze wordt ingezet. Volgens TNO leidt tijdswinst namelijk niet automatisch tot hogere productiviteit of meer omzet. Dat hangt af van wat een organisatie doet met de vrijgekomen capaciteit. Die kan worden ingezet voor extra productie of dienstverlening, groei van het bedrijf of juist om de werkdruk van werknemers te verlagen.
Meer uitdagend werk, maar ook hogere mentale belasting
Veel bedrijven richten zich bij de invoering van AI vooral op efficiëntie en automatisering. Volgens TNO wordt daarbij vaak onderschat welke invloed de technologie heeft op werknemers en de inhoud van hun werk. Zo kunnen routinematige taken verdwijnen, waardoor werknemers zich meer bezighouden met complexere werkzaamheden. Dat zorgt vaak voor meer afwisseling, maar kan ook leiden tot een hogere mentale belasting.
In andere situaties ondersteunt AI werknemers juist bij dagelijkse taken, waardoor het werk eenvoudiger wordt. Voor ondernemers is het daarom belangrijk om niet alleen naar productiviteitswinst te kijken, maar ook naar de gevolgen voor werkdruk, motivatie en taakverdeling binnen het team. Welke gevolgen AI heeft voor werknemers, hangt volgens TNO af van de keuzes die bedrijven maken bij de inrichting van het werk.
Vrijgekomen tijd vraagt om bewuste keuzes
TNO benadrukt dat de impact van AI niet vaststaat. Wanneer werknemers met de gewonnen tijd vooral meer van hetzelfde werk moeten doen, kan de variatie in het werk juist afnemen. Worden doelstellingen aangepast, dan kan AI bijdragen aan minder tijdsdruk en een lagere werkbelasting.
Volgens onderzoeker Wouter van de Torre is het daarom belangrijk om al in een vroeg stadium na te denken over de gevolgen van AI voor werknemers. Bedrijven die werknemers actief betrekken bij de ontwikkeling en implementatie van AI vergroten niet alleen de kans op succesvolle invoering, maar kunnen ook beter inspelen op veranderingen in taken en arbeidsomstandigheden.
Regie op werk nodig, niet alleen technologie
Het onderzoek van TNO maakt duidelijk dat AI niet alleen de hoeveelheid, maar ook de kwaliteit van het werk beïnvloedt. Veel bedrijven staan hier niet genoeg bij stil. AI biedt volop kansen voor productiviteitsverbetering, maar succesvolle toepassing vraagt meer dan alleen technologie. Juist de keuzes die bedrijven maken over werkprocessen, taakverdeling en ondersteuning van werknemers bepalen uiteindelijk het resultaat.
Voor ondernemers betekent dit vooral dat de invoering van AI om een bewuste keuze vraagt, niet alleen een technische. Het loont om vooraf na te denken over hoe taken worden verdeeld en wat er met vrijgekomen tijd gebeurt. Daarmee wordt voorkomen dat winst in efficiëntie leidt tot ongewenste effecten op werkdruk of werkervaring. Bedrijven die AI op deze manier benaderen, vergroten de kans dat AI daadwerkelijk bijdraagt aan duurzame productiviteit en een werkbare organisatie.