Werknemers gebruiken AI sneller bij concurrentie op arbeidsmarkt
De arbeidsproductiviteit onder werknemers stagneert. Terwijl kunstmatige intelligentie (AI) veelbelovend is, wordt het in praktijk nog onvoldoende ingezet. Dit zou kunnen veranderen als werknemers meer concurrentie op de arbeidsmarkt ervaren, stellen onderzoekers in economenblad ESB vandaag. Ook zouden werkgevers het gebruik van AI op andere manier kunnen stimuleren.
Niet in alle branches is AI even goed toepasbaar – denk bijvoorbeeld aan beroepen die handwerk vereisen, zoals kok, timmerman of verpleegkundige – maar vooral op kantoren kan kunstmatige intelligentie medewerkers op verscheidene vlakken ondersteunen. Dat stellen onderzoekers Barbara Baarsma en Ricardo Ribas Santolim in ESB. Toch gebruikte in 2025 volgens het CBS slechts 1 op de 6 bedrijven AI.
“Daarmee gaapt er een opvallend gat tussen wat AI op het niveau van afzonderlijke taken en functies al kan opleveren, en wat we terugzien in de productiviteits- en groeicijfers van de totale economie”, zeggen de onderzoekers.
Meer arbeidsmarktconcurrentie stimuleert AI-adoptie
Uit het onderzoek blijkt dat werknemers en organisaties sterker geprikkeld worden om AI te gebruiken als zij zich in een competitieve arbeidsmarkt bevinden. Wanneer het baanbehoud van de werknemers en het behoud van taken weinig onder druk staan, voelen zij de noodzaak minder.
Daarbij valt op dat arbeidsmarktconcurrentie niet bij alle beroepsgroepen evenveel invloed heeft. Zo zijn er banen waarbij AI voor de kerntaken weinig kan betekenen en banen waarbij AI zo duidelijk voordeel oplevert dat het vanzelf al wordt toegepast. Ten slotte zijn er banen waarbij AI wel technisch toepasbaar is, maar waarbij het nog niet vanzelfsprekend wordt gebruikt.
Vooral voor deze laatste groep zou druk vanuit de arbeidsmarkt kunnen leiden tot meer AI-adoptie, zoals de onderzoekers dat noemen. Maar daarvoor is een gerichte aanpak noodzakelijk, vooral “omdat de prikkels die werknemers ervaren in de praktijk sterk variëren tussen beroepsgroepen”, aldus Baarsma en Ribas Santolim.
Wat kunnen werkgevers doen?
Baarsma zegt tegen BNR dat er een duidelijke verantwoordelijkheid ligt bij werkgevers – evenals de overheid – om AI-adoptie onder werknemers te stimuleren. Maar wat kan je als werkgever doen om dit tot stand te brengen?
Leg uit wat het oplevert
Allereerst loont het om te benadrukken wat het gebruik van kunstmatige intelligentie voor medewerkers kan opleveren. Goed gebruik van AI kan voor tijdwinst zorgen, doordat bepaalde taken sneller afgerond kunnen worden als bepaalde onderdelen daarvan geautomatiseerd zijn. Bovendien kan AI, bij goed gebruik, de kwaliteit van het werk verhogen, afhankelijk van waarvoor het wordt ingezet.
Ga met werknemers in gesprek over het laten overnemen van taken
Daarnaast kan AI worden ingezet om de repetitieve taken van werknemers over te nemen. Voor medewerkers zou dit kunnen betekenen dat het leuke werk voor hen overblijft, terwijl AI hen ondersteunt bij de minder leuke kanten. Echter, wat een werknemer leuk vindt om te doen verschilt per persoon. Het is een blijk van goed werkgeverschap om hierover het gesprek aan te gaan met de werknemers.
Bied trainingen aan
Een andere manier om werknemers AI meer te laten omarmen is door het bieden van trainingen. Wanneer het personeel weet om te gaan met AI, wordt het voor hen automatisch makkelijker om ermee aan de slag te gaan. Dit zou vervolgens de arbeidsproductiviteit binnen het bedrijf kunnen verhogen. En ligt de productiviteit hoger? Dan zou dat op langere termijn kunnen leiden tot het terugverdienen van de trainingskosten, mits goed aangepakt.
Geef beloningen aan werknemers die AI gebruiken
Wat medewerkers eveneens tot het gebruik van AI kan aanzetten, is om er een beloning tegenover te zetten. Tegen BNR benoemt Baarsma de optie om zij die AI gebruiken daarvoor erkenning te geven, bijvoorbeeld door hen een beter loopbaanperspectief te bieden of om zelfs een bonus te geven aan zij die AI inzetten.
Bij de beloningsmethode moet wel een kanttekening worden geplaatst: wanneer een werkgever aan prestatiesturing doet, kan dit tot weerstand onder het personeel leiden. Bovendien kunnen medewerkers dan prestatiedruk voelen, wat in zekere mate gezond kan zijn, maar bij te veel druk juist negatieve gevolgen kan hebben.
Al met al zijn er verscheidene methodes om AI-adoptie te stimuleren en daarmee de arbeidsproductiviteit in Nederland te verhogen.